Zasięg oraz chronologia Małopolski okresu plemiennego

O autorze: Andrzej Baran pochodzi z województwa podkarpackiego, jest studentem na Uniwersytecie Rzeszowskim i z powodzeniem realizował dwa kierunki: historię oraz turystykę historyczną i kulturową. Ostatni z wymienionych kierunków zakończył obroną pracy dyplomowej, pt.: „Potencjał turystyczny średniowiecznych obiektów rekonstrukcyjnych w Polsce (na wybranych przykładach).” Andrzej, zwany w Stowarzyszeniu Słowian Doliny Wisłoki Palana Gera Jaczewojem, zajmuje się wsparciem merytorycznym podczas budowy osady w miejscowości Strzegocice.

Obecnie Małopolska jest jednym z 16 województw w Polsce, zajmującym dopiero odległe 12 miejsce pod względem wielkości terytorium. Sercem, jak i najczęstszym skojarzeniem z  podtatrzańskim województwem jest miasto Kraków. Niemniej jednak badacze zajmujący się okresem wczesnego średniowiecza przypisują Małopolsce znacznie większą powierzchnię.

Zarówno w okresie poprzedzającym proces tworzenia się państwa polskiego, jak i w czasie jego trwania pomiędzy VII a X wiekiem na terenie między Bałtykiem a Karpatami i  Sudetami, w dorzeczu Wisły i Odry mieszkali Słowianie Zachodni. Podzieleni byli na liczne plemiona, z których z biegiem czasu wyłoniły się grupy najsilniejsze, sprawujące kontrolę nad okolicznymi, słabszymi sąsiadami. Jednymi z takich plemion byli Wiślanie, a  także Lędzianie, których większość wspólnie zajmowanych terenów była równoznaczna z  obszarem ówczesnej Małopolski.

Kierując się podstawowym wyznacznikiem łatwego dostępu do wody w postaci strumyków i niewielkich rzek, przedstawiciele plemion zagospodarowali górne dorzecze Wisły oraz prawobrzeżne dorzecze Bugu. W konsekwencji teren Małopolski okresu plemiennego – według obecnego podziału administracyjnego Polski – obejmował od zachodu większość województwa śląskiego, całość obszaru województwa małopolskiego, południową część świętokrzyskiego wraz z pasmem Gór Świętokrzyskich, podkarpackiego, a także południowo-zachodnią część lubelskiego.

Władysław Malecki Widok na Wawel (1873)

Powyższy podział terytorialny oparty jest na wyznaczaniu granic poprzez naturalne uwarunkowania terenu, tj. trudne do przebycia pasma górskie, koryta dużych rzek, a także obszary bagienne i silnie zalesione, które stanowiły naturalne przeszkody komunikacyjne. Tego rodzaju bariery znacząco wpłynęły na zasięg dawnej Małopolski, która w okresie wczesnego średniowiecza, a  więc ponad tysiąc lat temu, ograniczona była od południa linią Karpat Zachodnich i Bieszczad, od wschodu źródłem Dniestru oraz biegiem rzeki Wieprz, od północy oraz północnego zachodu korytem Pilicy, a od strony zachodniej krainę rozpoczynały Wyżyna Woźnicko-Wieluńska oraz Wyżyna Śląska. Tak więc Małopolska okresu plemiennego była krainą rozległą, nieustępującą powierzchnią innym prowincjom, o historii których pisze i słyszy się częstokroć znacznie więcej, tj. Śląsk, Mazowsze, nie mówiąc już o kolebce Państwa Gnieźnieńskiego – Wielkopolsce.

Wraz z procesem przekształcania się państwa plemiennego w silnie scentralizowany twór pod zwierzchnictwem Piastów Małopolska została podzielona na wiele mniejszych jednostek terytorialnych, z których najważniejsze były ziemia krakowska oraz sandomierska.

Dlaczego zdecydowano się na tego rodzaju podział? Nadrzędnym powodem była chęć książąt piastowskich do pchnięcia zlepka wielu luźnych plemion na kolejny etap rozbudowy. Sprawny rozwój młodego państwa wymagał równie sprawnie działającej administracji oraz sądownictwa. Urzędnicy przydzieleni do nowopowstałych, mniejszych dzielnic znacznie łatwiej radzili sobie z wykonywaniem swoich obowiązków, a więc m.in. kontrolowania i ściągania podatków z miejscowej ludności.

Autor artykułu: Andrzej Baran, Stowarzyszenie Słowian Doliny Wisłoki – Palana Gera
Korekta: Jakub Moroński
Dla iSAP – Słowiańska Agencja Prasowa
Nie podlega zasadom przedruku artykułów