Recenzja książki „Słowiański przewodnik po świętowaniu” Anny Stasiak

Jako osoba od wielu lat zajmująca się popularyzacją wiedzy o kulturze i wierzeniach dawnych Słowian, z dużą ciekawością sięgnęłam po „Słowiański przewodnik po świętowaniu” Anny Stasiak.

Tematyka słowiańskiego roku obrzędowego cieszy się dziś coraz większym zainteresowaniem, jednak nadal brakuje publikacji, które potrafiłyby połączyć przystępny język z rzetelnym podejściem do źródeł. Ta książka bardzo dobrze odnajduje się pomiędzy tymi dwoma światami – jest napisana przystępnie, uporządkowana i zachęca do dalszego zgłębiania tematu. Już na wstępie komunikuję: to pozycja, która nie ma słabych elementów… może jedynie fakt, że jest… za krótka. Chciałoby się z autorką podróżować przez Słowiańszczyznę jeszcze – ciut, ciut – dłużej 🙂

O autorce

Anna Stasiak jest etnografką i socjolożką, popularyzatorką wiedzy o kulturze i wierzeniach dawnych Słowian. Szerszej publiczności znana jest przede wszystkim z prowadzenia profilu @slowianski.przewodnik w mediach społecznościowych, gdzie w przystępny sposób przybliża tematykę słowiańskiego dziedzictwa, roku obrzędowego oraz kultury ludowej. W swojej działalności popularyzatorskiej opiera się na wynikach badań archeologicznych, etnograficznych i językoznawczych, starając się oddzielać informacje potwierdzone naukowo od hipotez i współczesnych interpretacji.

Rok obrzędowy przedstawiony w przystępny sposób

Największą zaletą publikacji jest sposób prowadzenia czytelnika przez kolejne etapy słowiańskiego roku obrzędowego. Dzięki chronologicznemu układowi łatwo dostrzec, jak rytm natury organizował życie naszych przodków oraz jak wiele dawnych praktyk zachowało się – choć często w zmienionej formie – we współczesnej kulturze. Autorka nie ogranicza się wyłącznie do opisu świąt, ale pokazuje również ich symbolikę, związane z nimi wierzenia oraz przemiany, jakim ulegały na przestrzeni wieków.

Na szczególną uwagę zasługuje również język książki. Anna Stasiak pisze z wyraźną pasją, ale unika zarówno nadmiernego akademizmu, jak i niepotrzebnej sensacyjności, która niestety często pojawia się w publikacjach dotyczących Słowiańszczyzny. Dzięki temu po książkę mogą sięgnąć zarówno osoby dopiero rozpoczynające swoją przygodę z tym tematem, jak i czytelnicy posiadający już pewną wiedzę.

O relacji między tradycją słowiańską a chrześcijaństwem

W dyskusjach dotyczących książki można spotkać się z opiniami, że autorka zbyt często odwołuje się do świąt i tradycji chrześcijańskich, opisując słowiański rok obrzędowy. W mojej ocenie zarzut ten nie jest trafny. Już we wstępie Anna Stasiak wyraźnie zaznacza, że nie sposób dziś mówić o słowiańskiej obrzędowości w całkowitym oderwaniu od chrześcijaństwa. Przez ponad tysiąc lat oba porządki kulturowe wzajemnie się przenikały, a wiele dawnych zwyczajów przetrwało właśnie dlatego, że zostały zaadaptowane do nowego kontekstu religijnego.

Takie podejście jest zresztą zgodne ze współczesnym stanem badań nad kulturą ludową. Analizując tradycje funkcjonujące do XIX czy XX wieku, trudno oddzielić elementy przedchrześcijańskie od późniejszych naleciałości. Autorka nie zaciera tej granicy, lecz pokazuje proces wzajemnego oddziaływania obu tradycji, co uważam za uczciwe i wartościowe podejście.

Wydanie i walory praktyczne

Dużym atutem książki jest jej staranne wydanie. Na szczególne wyróżnienie zasługuje warstwa graficzna, za którą odpowiada Hanna Dola. Estetyczna oprawa, dopracowane ilustracje oraz spójny projekt graficzny doskonale współgrają z tematyką publikacji, nadając jej wyjątkowy charakter. Dzięki temu książka nie tylko przekazuje wiedzę, ale również cieszy oko i zachęca do niespiesznej lektury.

Twórczość Hanny Doli od lat wyróżnia się umiejętnym łączeniem motywów inspirowanych kulturą ludową z nowoczesną estetyką ilustracji, co również w tej publikacji doskonale podkreśla klimat opisywanych świąt i obrzędów.

Przejrzysty układ treści sprawia, że jest to publikacja, do której chce się wracać. Nie jest to książka przeznaczona wyłącznie do jednorazowej lektury, ale raczej przewodnik, z którego można korzystać przez cały rok, sięgając do odpowiednich rozdziałów wraz z następującymi po sobie świętami i obrzędami.

Podsumowanie

Uważam, że „Słowiański przewodnik po świętowaniu” jest wartościową pozycją popularyzującą wiedzę o dawnych tradycjach naszych przodków. Cieszy mnie, że powstają książki, które w przystępny sposób przybliżają czytelnikom słowiańskie dziedzictwo, jednocześnie zachęcając do bardziej świadomego spojrzenia na wiele współczesnych zwyczajów.

Nie jest to publikacja naukowa ani próba rekonstrukcji religii przedchrześcijańskiej w ścisłym znaczeniu. Jest natomiast bardzo dobrym przewodnikiem po kulturze i obrzędowości, który może stanowić świetny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań. Z przyjemnością polecam ją wszystkim zainteresowanym historią, kulturą ludową oraz szeroko pojętą Słowiańszczyzną.

Autorka recenzji: Karolina Lisek
W ramach iSAP – Słowiańska Agencja Prasowa
Recenzja powstała w oparciu o dostarczony egzemplarz od autorki.